بیانیه
30 اردیبهشت 1405 (20 مه ۲۰۲۶)
سخنرانی میریانا اسپولیاریک، رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ، در نشست علنی شورای امنیت سازمان ملل متحد درباره حفاظت از غیرنظامیان در مخاصمات مسلحانه – ۲۰ مه ۲۰۲۶، نیویورک
آقای رئیس،
جنگهایی که بدون رعایت قواعد و قوانین انجام میشوند، جنگِ میان رزمندگان را به جنگ علیه غیرنظامیان تبدیل میکنند.
در هفتههای اخیر، چندین مأموریت به خاورمیانه داشتهام؛ جایی که آثار ویرانگر درگیری بر زندگی غیرنظامیان به شکلی دردناک آشکار است. اما الگوهای بیرحمانه جنگی اکنون در مناطق مختلف جهان، از خاورمیانه گرفته تا شاخ آفریقا، اروپای شرقی و فراتر از آن، به شکلی گسترده در حال افزایش است.
دیگر نمیشود تظاهر کرد که آنچه در مناطق جنگی شاهد آن هستیم با قانون مطابقت دارد.
نه ابعاد این ویرانیها.
نه گستره این رنج انسانی.
و نه حتی زبانی که برای توجیه آن به کار گرفته میشود.
وقتی رهبران به نیروهای نظامی خود دستور میدهند تا بدون هیچ محدودیتی عمل کنند، وقتی آنها دشمنانِ خود را «کمتر از انسان» توصیف میکنند و زمانی که کل مردم را تهدید میکنند، تنها اقدام به تحریک برای ارتکاب جنایت جنگی نمیکنند.
آنها در واقع بنیانهای اخلاقی مفهوم انسان بودن را تهدید به نابودی میکنند.
در طول تاریخ، غیرانسانی جلوه دادن دیگران همواره مقدمه وقوع فجایع و جنایتها بوده است. کشتار بیهدف، شکنجه و بدرفتاری زمانی بسیار آسانتر توجیه میشود که دیگران را انسانهایی برابر با خود نبینیم.
اما وقتی ادبیات خشونتبار و بیرحمانه به امری عادی تبدیل شود چه اتفاقی میافتد؟ نتیجه آن است که به دشمن شما نیز چراغ سبز داده میشود تا همان رفتار را تکرار کند.
پیامدهای واقعی این وضعیت، هولناک و انکارناپذیر است.
سرزمینها به تلی از آوار تبدیل میشوند، بیمارستانها ویران میشوند و بیماران جان خود را از دست میدهند. کارکنان امدادی و نیروهای درمانی بارها هدف حمله قرار میگیرند.
اینها نقضهای حقوق بینالمللی بشردوستانه هستند که آشکارا و در برابر چشم همگان رخ میدهند.
اما برخی دیگر از این نقضها در سایه اتفاق میافتند؛ در سلولهای زندان، مراکز بازداشت و اتاقهای بازجویی، دور از چشم افکار عمومی. در شرایطی که میان فرد زندانی و کسانی که کلید سلول را در اختیار دارند عدم توازن شدید قدرت وجود دارد، مرزهای اخلاقی بهسادگی فرو میریزند.
در بسیاری از مخاصمات، افرادی که در بازداشت هستند از هرگونه شأن و انسانیتی تهی میشوند. آنها به عنوان موجوداتی کمتر از انسان معرفی میشوند و در نتیجه شایسته رفتار عادلانه یا محاکمه منصفانه تلقی نمیشوند. هویت آنها از بین میرود و با نابودی سوابق مربوط به محل نگهداریشان، در معرض ناپدید شدن قرار میگیرند.
این انسانیتزدایی تنها محدود به نیروهای رزمی اسیرشده نیست؛ غیرنظامیان محروم از آزادی نیز اغلب با سوءرفتارهای مشابه مواجه میشوند.
قساوت و بیرحمی عمدی، تصادفی رخ نمیدهد. چیزی به نام شکنجه یا سوءاستفادۀ اتفاقی وجود ندارد. این اقدامات محصول سیستمی هستند که طراحی شده برای توجیه رفتارهایی که ریشه در بیاعتنایی به قانون دارند، و طراحی شده بر پایه راهبردهای نظامی که هدفشان نابودی بازگشتناپذیر است.
کنوانسیونهای ژنو بهروشنی تصریح میکنند که در مخاصمات مسلحانه بینالمللی (شامل وضعیت اشغال) اسرای جنگی، زندانیان و بازداشتشدگان غیرنظامی حق دارند از سوی کمیته بینالمللی صلیب سرخ مورد بازدید قرار گیرند. ما نحوه رفتار و شرایط نگهداری آنها را بررسی میکنیم، ارتباط آنان را با خانوادههایشان حفظ میکنیم و تلاش میکنیم مانع ناپدید شدنشان شویم.
با وجود تعهد دولتها به اعطای اجازه بازدید به کمیته بینالمللی صلیب سرخ، امروزه در موارد بسیار زیادی دسترسی ما یا کاملاً رد میشود یا بهشدت محدود میگردد؛ روند خطرناکی که به تضعیف هنجارها میانجامد و نهتنها به افرادی که امروز پشت میلههای زندان هستند، بلکه به زندانیان فردا نیز آسیب خواهد زد.
ما همچنان هر جا که دسترسی داشته باشیم، بازدید از مراکز بازداشت را ادامه میدهیم. هفته گذشته از زندان مرکزی کَرخ در بغداد بازدید کردم؛ زندانی که اکنون هزاران نفر از ۷۰ ملیت مختلف را در خود جای داده است؛ افرادی که اخیراً از شمالشرق سوریه منتقل شدهاند. در میان آنها کودکانی نیز حضور دارند که ناخواسته درگیر جنگی شدند که انتخابشان نبود و اکنون ممکن است تمام زندگی خود را پشت میلههای زندان سپری کنند.
وضعیت این افراد نمادی است از آنچه زمانی رخ میدهد که جامعه جهانی گروههای کاملی از مردم را خارج از چارچوب قانون تلقی میکند و فاقد شجاعت سیاسی و اخلاقی لازم برای تعیین تکلیف سرنوشت آنان است.
برای بسیاری از افرادی که در جنگ یا تحت اشغال زندگی میکنند، احساس زندانی بودن تنها محدود به بازداشتگاهها نیست، بلکه تمام زندگی روزمره آنان را در بر میگیرد.
امروز آینده میلیونها غیرنظامی در سراسر جهان، زیر بار سطحی از ویرانی گرفتار شده که خانهها و منابع معیشت آنان را نابود میکند، آنها را از سرزمینشان جدا میسازد و ابتداییترین کرامت انسانی را از آنان سلب میکند.
مخاصمه مسلحانه ناگهانی و بدون زمینه رخ نمیدهد. آنجا که سیاست شکست بخورد، جنگ آغاز میشود. بنابراین زمان آن رسیده است که واقعاً برای حلوفصل پایدار مخاصمات سرمایهگذاری شود، نه اینکه صرفاً به مدیریت سطحی و موقتی آنها بسنده کنیم.
آقای رئیس،
حفاظت از غیرنظامیان و رفتار با دشمن در چارچوب قانون، شما را ضعیفتر نمیکند. بلکه برتری اخلاقی شما را، چه در داخل کشور و چه در عرصه بینالمللی، تقویت میکند.
نخستین گامها به سوی صلح، اغلب در آزادسازی همزمان اسرا یا بازگرداندن پیکر جانباختگان به خانوادههایشان شکل میگیرد. انجام این اقدامات زمانی که طرفهای درگیر به قوانین جنگ احترام بگذارند بسیار آسانتر خواهد بود.
به همین دلیل، من از رهبران جهان میخواهم حقوق بینالمللی بشردوستانه را به یک اولویت سیاسی تبدیل کنند. مایه دلگرمی است که ۱۱۱ کشور به فراخوان مشارکت در «ابتکار جهانی حقوق بینالمللی بشردوستانه» پیوستهاند؛ تلاشی استثنایی که از سوی برزیل، چین، فرانسه، اردن، قزاقستان و آفریقای جنوبی آغاز شده تا تعهد سیاسی به حقوق بینالمللی بشردوستانه را تقویت کند.
ما نباید تسلیم فرهنگی سیاسی شویم که درسهای برخاسته از جنگهای جهانی، از دل خاکستر کشتارهای جمعی و نسلکشیها را پاک میکند.
این وظیفه شماست؛ به عنوان اعضای شورای امنیت، اعضای مجمع عمومی سازمان ملل متحد و دولتهای عضو کنوانسیونهای ژنو، که مسیر کنونی را تغییر دهید.
از شما سپاسگزارم.
دیدگاهها