مخاصمات مسلحانه امروز به یکی از ویژگیهای تعیینکننده زمانه ما تبدیل شدهاند. در سراسر قارهها، قواعد و محدودیتهایی که باید از غیرنظامیان در جنگ محافظت کنند، در حال کشیده شدن، نادیده گرفته شدن یا فروپاشی هستند. درگیریها گسترش یافته، طولانیتر شده و پیچیدهتر میشوند. غیرنظامیان – همان کسانی که حقوق بینالملل بشردوستانه برای حفاظت از آنان شکل گرفته – بیشترین رنج را متحمل میشوند.
حتی برای کسانی که جنگ را فقط از طریق تیتر خبرها تجربه میکنند، مخاصمات امروز آیندهای را شکل میدهد که بر زندگی همه ما اثر خواهد گذاشت. فرسایش قواعد جنگ محدود به میدانهای نبرد دوردست نیست؛ این روند ثبات، امنیت و ارزشهایی را تهدید میکند که بنیان جوامع و زندگی ما را، فارغ از محل زندگیمان در جهان، تشکیل میدهند.
«اگر آنچه در غزه، شرق کنگو، سودان و اوکراین میبینیم، آینده جنگ باشد، همه ما باید بسیار نگران باشیم، زیرا این امر پایههای انسانیت ما را به لرزه در خواهد آورد.»
پیر کراهانبل
مدیر کل کمیته بینالمللی صلیب سرخ
چشمانداز بشردوستانه ۲۰۲۶ نشریهای از کمیته بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) است که همزمان با فراخوانهای جهانی این نهاد برای سال ۲۰۲۶ منتشر میشود. این گزارش با تکیه بر مشاهدات میدانی از عملیات کمیته بینالمللی صلیب سرخ در سراسر جهان، تحلیلی آیندهنگر از خطرات نوظهور بشردوستانه ارائه میدهد. هدف آن آگاهسازی دولتها، اهداکنندگان و تصمیمگیران از ماهیت در حال تغییر مخاصمات مسلحانه، پیامدهای انسانی آن برای غیرنظامیان و اولویتهای لازم برای پاسخ مؤثر و جلوگیری از رنجهای بیشتر است.
در چشمانداز بشردوستانه ۲۰۲۶، با اتکا به تجربه فعالیت در بیش از ۱۰۰ مخاصمه مسلحانه، نسبت به چهار روند همگرا هشدار میدهیم که جهان را به سوی بیثباتی عمیقتر و رنج انسانی بیشتر سوق میدهد. این گزارش به یک تناقض آشکار اشاره میکند: همزمان با افزایش سریع نیازها، منابع در دسترس برای اقدام بشردوستانه مبتنی بر اصول، بیش از پیش تحت فشار قرار گرفته است.
«جنگ بدون محدودیت برابر است با رنج بیپایان»
میریانا اسپولیاریک
رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ
Mohammad Yassine/ICRC
خانوادهای در خانهای ویرانشده بر اثر حمله موشکی در عکار، در مرز جنوبی لبنان.
واقعیت روزمره زندگی با جنگ
تعداد مخاصمات مسلحانه همچنان رو به افزایش است و در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۳۰ مورد رسید؛ بیش از دو برابرِ ۱۵ سال پیش. بیش از ۲۰ درگیری بیش از دو دهه به طول انجامیدهاند و نسلهایی را برجای گذاشتهاند که جز جنگ چیزی نشناختهاند.
خطوط مقدم امروز هم در جهان فیزیکی و هم در فضای دیجیتال امتداد یافتهاند. استفاده از پهپادها، هوش مصنوعی و عملیات سایبری شتاب گرفته و شیوههای جنگ را دگرگون کرده است؛ اغلب با پیامدهای ویرانگر برای غیرنظامیان. اکنون بیش از ۲۰۴ میلیون نفر در مناطقی زندگی میکنند که بهطور کامل یا مورد مناقشه تحت کنترل گروههای مسلح است—فراتر از دسترس نهادهای دولتی و خدمات پایه.
پیامدها شدید است:
- خانهها، بیمارستانها، مدارس و سامانههای آب تخریب میشوند.
- معیشتها فرو میپاشد و میلیونها نفر آواره میشوند.
- خانوادهها از هم میپاشند: ۲۸۴ هزار نفر بهعنوان مفقود توسط نهضت بینالمللی صلیب سرخ و هلالاحمر ثبت شدهاند—افزایشی ۷۰ درصدی تنها در یک سال.
داستانهای شخصی، میزان فقدان را منعکس میکنند:
Hugh Kinsella Cunningham/ICRC
گریس، پسر ۱۰ سالهای که بر اثر تیراندازی (شورشیان M23) از ناحیه سر زخمی شده، پس از جراحی توسط برادرش جیمز مراقبت میشود. گریس از زمان آسیبدیدگی قادر به صحبت کردن نیست.
روند اول: گسترش غیرانسانیسازی در همه جبههها
در بسیاری از مخاصمات، حس مشترک انسانیت که خشونت را مهار میکند در حال فرسایش است. زبان غیرانسانیکننده – که اغلب توسط رهبران سیاسی تکرار یا در شبکههای اجتماعی تشدید میشود—ترس را دامن میزند، جوامع را دوقطبی میکند و نقضها را توجیه میکند.
این تغییر پیامدهای واقعی دارد. وقتی کرامت انسانها با واژهها یا سیاستها سلب میشود، آستانه خشونت بالا میرود. غیرنظامیان بهاشتباه تهدید تلقی میشوند؛ بازداشتشدگان از حمایتهای حقوقی محروم میگردند؛ کارکنان بشردوستانه با سوءظن یا خصومت مواجه میشوند.
«ترس بیش از کمبود غذا ما را میکشد. ما از ترس و اضطرابی که احساس میکنیم میمیریم.»
-حنین، شهر غزه
Omar Sanadiki/AP
پیامدهای زلزله در شهر جبله، لاذقیه.
روند دوم: اقدام بشردوستانه مبتنی بر اصول در معرض تهدید
کارکنان بشردوستانه و درمانی، با وجود حمایتهای حقوق بینالملل، بیش از پیش هدف قرار میگیرند. تنها در سال ۲۰۲۴:
- تعداد ۳۳۸ حمله علیه کارکنان بشردوستانه ثبت شد.
- بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، بیش از ۶۰۰ حمله به مراکز و کارکنان درمانی انجام شد.
- در سال ۲۰۲۵، ۲۵ داوطلب و کارمند نهضت صلیب سرخ و هلالاحمر جان باختند.
اقدام بشردوستانه بیطرفانه و غیرجانبدارانه سیاسیسازی، دستکاری یا مسدود میشود. دسترسی به افراد نیازمند در مکانهایی مانند غزه و الفاشر بهشدت محدود مانده و غیرنظامیان را بدون کمکهای حیاتی رها کرده است.
«گلولههای سرگردان هنوز تهدیدی واقعی هستند. ما یک گلوله را روی کف سالن تئاتر پیدا کردیم.»
– ریکه هیز، فیزیوتراپیست کمیته بینالمللی صلیب سرخ، غزه
روند سوم: پیروزی به هر قیمت، عقبنشینی در مسئولیت جهانی
احترام به حقوق بینالمللی بشردوستانه (IHL) رو به تضعیف است. در بسیاری از مخاصمات، اهداف نظامی بر تعهد به حفاظت از جان غیرنظامیان تقدم مییابد.
قدرت سخت دوباره اوج گرفته و همکاری چندجانبه در معرض خطر است. هزینه جهانی دفاعی در سال ۲۰۲۴ به 2/7 تریلیون دلار رسید، در حالی که کل نظام بشردوستانه تنها ۵۰ میلیارد دلار درخواست کرد-مبلغی که همان هم بهطور کامل تأمین نشد. این عدم توازن نشاندهنده جهانی است که برای جنگ آماده میشود، نه صلح.
Hugh Kinsella Cunningham/ICRC
غیرنظامیان در انتظار توزیع غذا در اردوگاه آوارگان لاک وِرت.
روند چهارم: افزایش نیازهای بشردوستانه، فشار بر منابع
در زمانی که نیازها رو به افزایش است، تأمین مالی برای اقدام بشردوستانه بیطرفانه و غیرجانبدارانه بیش از پیش نامطمئن شده است. بدون حمایت پایدار، میلیونها نفر در معرض از دست دادن دسترسی به خدمات اساسی، حمایت و کمکهای نجاتبخش قرار میگیرند.
این شکاف فزاینده با مقیاس رنج انسانی در مخاصمات امروز ناسازگار است.
«آنچه دولتها اکنون تصمیم میگیرند انجام دهند تعیین خواهد کرد که آیا جهان ما در جنگ فرو میرود یا انسانیت خود را بازمییابد.»
میریانا اسپولیاریک
رئیس کمیته بینالمللی صلیب سرخ
Ahmed Al Waheidi/ICRC
ایاد الوحیدی با پسرانش به خانه ویرانشدهشان در غزه بازمیگردد.
انتخاب پیشِ روی ما
با تکثیر جنگها و میزانی از ویرانی که از توان بازسازی هر جامعهای فراتر میرود، جهان توان بیتفاوتی را ندارد. پاسداری از قواعد جنگ صرفاً یک تعهد حقوقی نیست – بلکه حفاظتی برای انسانیت مشترک ماست.
با هم میتوانیم خویشتنداری را بهجای تشدید، کرامت را بهجای غیرانسانیسازی، و انسانیت را بهجای خشونتِ بیحد برگزینیم.
دیدگاهها