تعریف حقوق بین المللی بشردوستانه:
حقوق بین المللی بشردوستانه را می توان به عنوان مجموعه قوانینی توصیف نمود که به دلایل بشردوستانه به روش‌های ذیل در صدد تحدید آثار مخاصمات مسلحانه هستند:

1. حمایت از اشخاصی که در مخاصمات شرکت نکرده یا دیگر در آن مشارکت نمی‌کنند:

حقوق بین المللی بشردوستانه از اشخاصی که در مبارزات شرکت ندارند، دشمنانی که تسلیم شده‌اند، دشمنانی که دستگیر شده‌اند و دشمنانی که زخمی یا بیمار هستند حمایت می‌کند.

2. قاعده‌مند کردن ابزار و روش‌های جنگ افروزی:

حقوق بین المللی بشردوستانه بر توانایی تخریب، انتخاب سلاح ها، و ابزارهای پیشبرد جنگ محدودیت اعمال می کند: به چه چیزهایی می توان حمله کرد، از چه سلاح هایی می توان استفاده کرد، چه احتیاط هایی را برای کاهش شمار مصدومان غیرنظامی باید مد نظر قرار داد، و غیره.

منشأ حقوق بین المللی بشردوستانه:

حقوق بین المللی بشردوستانه با تأسیس صلیب سرخ در سال 1863 یا با تصویب اولین کنوانسیون ژنو در سال 1864 به وجود نیامده است. در حقیقت، هرگز جنگی وجود نداشته که هیچگونه قواعدی، مبهم یا مشخص، بر آن حاکم نباشد؛ این قواعد آغاز و پایان جنگ‌ها و همینطور نحوه هدایت آنها را معین می‌کردند.

«با نگاهی کلی، نحوه جنگیدن انسان‌های اولیه نشان دهنده انواع مختلفی از قواعد بین‌المللی جنگ شناخته شده در عصر معاصر است: قواعد تمیز دادن دشمنان مختلف؛ قواعد تعیین کننده شرایط، تشریفات و مراجع ذیصلاح برای آغازکردن و پایان بخشیدن به جنگ؛ قواعد توصیف کننده محدودیت‌های فردی، زمانی، مکانی و شیوه‌های هدایت آن؛ و در مجموع حتی قواعد تحریم جنگ.» (کوینسی رایت، پژوهشی در جنگ، 1942)

به علاوه، در بسیاری از متون کهن همچون مهاباراتا، انجیل و قرآن، قواعدی برای حمایت و احترام به متخاصم وجود دارند.

تفاوت میان jus in bello و jus ad bellum:

حقوق بین‌المللی بشردوستانه یا jus in bello حقوق حاکم بر نحوه هدایت جنگ افروزی است. این حقوق صرفاً بشردوستانه بوده و در صدد محدود کردن دردها و رنج‌ها به وجود آمده است. این حقوق مستقل از پرسش‌ها درباره توجیه یا علل جنگ، یا پیشگیری از آن که در jus ad bellum به آنها پرداخته می شود، است.

هدف حقوق بین‌المللی بشردوستانه، محدود کردن درد و رنج ایجاد شده توسط جنگ از طریق حمایت و کمک‌رسانی تا حد ممکن به قربانیان آن است. لذا، این حقوق بدون توجه به دلایل یا مشروعیت توسل به زور، ناظر بر واقعیت یک مخاصمه است و تنها آن جنبه‌هایی را از مخاصمه تنظیم می‌کند که دغدغه بشردوستانه محسوب می‌شوند. این حقوق را به عنوان jus in bello (حقوق در جنگ) می شناسند. مفاد این حقوق به طرفین در حال جنگ اعمال می شود؛ فارغ از علل مخاصمه و درستی یا نادرستی دلایل عنوان شده توسط هر یک از طرفین.

Jus ad bellum (حق توسل به زور یا حق بر جنگ) یا jus contra bellum (قانون پیشگیری از جنگ) تلاش می‌کند تا توسل به زور را در میان دولت‌ها محدود نماید. برطبق منشور سازمان ملل متحد، دولت‌ها باید از تهدید یا بکارگیری زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی دولت دیگر اجتناب کنند (ماده 2، بند 4). در صورت دفاع مشروع یا پیروی از تصمیمات اتخاذی شورای امنیت سازمان ملل متحد تحت فصل هفتم منشور سازمان از این اصل مستثنی هستند.

در شرایط مخاصمه مسلحانه بین‌المللی، تعیین اینکه کدام دولت ناقض منشور سازمان ملل متحد است، اغلب کار دشواری است. اِعمال حقوق بشردوستانه شامل محکوم کردن طرفین نقض‌کننده نمی‌شود؛ چرا که از آنجایی که هر یک از طرفین متخاصم مدعی خواهد شد که قربانی تجاوز است این کار باعث ایجاد ستیزه و جدل شده و مانع از پیاده‌سازی این حقوق می‌شود. به علاوه، حقوق بین‌المللی بشردوستانه برای حمایت از قربانیان جنگ و حقوق اساسی آنها تعبیه شده است و وابستگی آنها به هر یک از طرفین مخاصمه اهمیتی ندارد. به همین دلیل است که jus in bello  باید مستقل از jus ad bellum یا  jus contra bellum  بماند.